İznik çini fırınları kazısında 'kırmızı hamurlu' seramikler çıkarıldı

Bursa'nın İznik ilçesindeki çini fırınları kazısında, 14 ve 15'inci yüzyıllara tarihlenen kırmızı hamurlu, baskı tekniğiyle üretilmiş seramik parçalara ulaşıldı.

Kültür Sanat 12.10.2021, 11:16 yavuzer yılmaz
3
İznik çini fırınları kazısında 'kırmızı hamurlu' seramikler çıkarıldı
banner10

İznik çini fırınları arkeolojik kazı ve araştırma çalışmaları, Kültür ve Turizm Bakanlığı ile İstanbul Üniversitesi (İÜ) izniyle, Doç. Dr. Belgin Demirsar Arlı başkanlığında, Bursa Büyükşehir Belediyesi ve İznik Belediyesinin katkılarıyla sürüyor.

İznik’in önemli bir çini ve seramik üretim merkezi olduğunu dünyaya kanıtlayan çalışmalar, bu yıldan itibaren 12 aylık kazı haline getirildi.

İÜ Edebiyat Fakültesi Sanat Tarihi Bölümü Öğretim Üyesi Doç. Dr. Arlı, AA muhabirine, 1963'te Prof. Dr. Oktay Aslanapa tarafından başlatılan İznik kazılarının 1981'de İznik çini fırınları kazısı ismini aldığını söyledi.

Kazılarda, içi doluyken çökmüş fırınların bulunmasıyla "Milet işi", "Rodos işi", "Haliç işi", "Şam işi" gibi isimlerle tasnif edilen seramik tekniklerinin de İznik üretimi olduğunun kanıtlandığını belirten Arlı, "Bu sayede bütün dünya, İznik'in Osmanlı döneminde çok önemli bir üretim merkezi olduğunu kabul ediyor." dedi.

Arlı, ilçede 1963-1969 yıllarında gerçekleştirilen birinci dönem kazı çalışmaları kapsamında, sondaj sırasında çökmüş halde fırınlar, yarı mamul ya da yanık parçalar, çok miktarda fırın destek malzemelerinin bulunduğunu dile getirerek, 1981'de başlatılan ikinci dönemde ise özellikle çini ve seramik üzerine çalışmalar yapıldığını anlattı.

"O zamanlar, burası yine çarşı bölgesiymiş"

Son yıllarda yapılan kamulaştırmalarla 4 dönümlük alanda çalıştıklarını aktaran Arlı, şunları kaydetti:

"Alanımız çok büyüyor. Şehrin tam göbeğinde bu kadar büyük bir alanın olması bizim için çok önemli. 2019 yılında son fırınımızı bulduk. Burada tam 9 fırınımız var. Her sene bakımları, sertleştirilmeleri yapılıp koruma altına alınan 9 fırına sahibiz. Bu çok önemli bir sayı. Bunları bu haliyle korumak çok önemli. 2020 ve 2021'de pandemi nedeniyle ekipte küçülmeye gittik. Önceleri yaklaşık 40 kişi olan ekibimiz, son 2 yıldır 10-12 kişi."

Arlı, Kültür ve Turizm Bakanlığının izniyle geçen yıl depo çalışması yaptıkları bilgisini verdi.

Alandaki 9 fırının birbirinin aynısı olmadığını vurgulayan Arlı, "Yapım teknikleri farklı. Yaptırdığımız birtakım analizlerle fırınların 14'üncü yüzyıldan 17'nci yüzyıl sonuna kadar kullanıldığını, farklı tekniklerin pişirildiği fırınlar olduğunu tespit ettik." diye konuştu.

Doç. Dr. Arlı, kazı alanının çok önemli bir atölye bölgesi olduğuna dikkati çekerek, şöyle devam etti:

"O zamanlar burası yine çarşı bölgesiymiş. Burası çok büyük bir atölye. Şimdiki kazı alanının kuzey tarafında 1980'li yıllarda 7 fırın tespit etmiştik. Onları da gerekli korumalarla değerlendirip, belgeledik. Bu alanın Roma ve Bizans döneminde kullanıldığını biliyoruz. Buluntular, duvar yapıları bize bunu kanıtlıyor. Osmanlı döneminde hazır bir zemini olan bu alanın büyük bir atölye bölgesi olarak değerlendirildiğini görüyoruz. Ağırlıklı olarak Osmanlı dönemi çini ve seramiği ele geçiyor alanımızda. İznik, Roma ve Bizans döneminde de seramik açısından önemli bir merkez. Alanda ağırlıklı olarak bulunan Osmanlı çini ve seramiği yanında bir o kadar da Bizans dönemi seramiği ele geçiyor."

"Bunların ortaya çıkması İznik'in yelpazesini daha da genişletti"

Arlı, sınırlı sayıda ekiple çalışmalarına rağmen verimli bir kazı sezonu geçirdiklerini belirtti.

Bu yıl hem kazı alanındaki mimari buluntular hem de küçük eser olarak nitelendirdikleri çini ve seramik eserler bakımından önemli ipuçlarına ulaştıklarına değinen Arlı, şu bilgileri paylaştı:

"Çok önemli olan, literatürde çok yer almayan ve aslında İznik'te üretildiğini çok bilmediğimiz kırmızı hamurlu, baskı tekniğiyle üretilmiş parçalar, son çalıştığımız alanda ele geçti. Bunların üretimine ait kalıplara da rastladık. Bizim için çok tatmin edici ve oldukça önemli buluntular. Bunları daha fazla Güneydoğu Anadolu'da, Hasankeyf yöresinden tanıyoruz; süzgeçli testiler veya baskı tekniğiyle üretilmiş seramikleri.

Bunların İznik'te üretildiğinin kanıtlanması, ortaya çıkması, çok önemli oldu bizim için. Güneydoğu Anadolu'daki buluntular 12 ve 13'üncü yüzyıllara tarihlenirken biz bunları tiplerine göre 14 ve 15'inci yüzyıllara tarihledik. Bu konularda çeşitli makaleler yazdık ve yayınlandık. Bunların ortaya çıkması İznik'in yelpazesini daha da genişletti."

Arlı, çalıştıkları alanın kuzeyinde yaklaşık 500 metrekarelik alanda, fırınların yoğun olduğu bölgenin kırmızı hamurlu buluntularıyla kendilerini şaşırttığını anlatarak, bu bölgenin, sadece baskı teknikli üretim değil, aynı zamanda sırlı tuğla üretimi açısından da kendilerini çok şaşırtan buluntular verdiğini aktardı.

"Sırlı tuğlalar, kullanılacağı yapının yakınındaki bir atölyede üretildiği düşünülür. Bulduğumuz sırlı tuğlalar, sadece İznik'teki Yeşil Cami minaresi için üretilmiş olamayacağını düşündürüyor, hem eşitlilik hem miktar açısından." diyen Arlı, çini fırınları kazılarının bir laboratuvar, uygulama alanı gibi olduğuna işaret etti.

Arlı, bu sene kazıların 40'ıncı yılı olduğunu, bu süreçte şu ana kadar yaklaşık 400 uzman ve öğrencinin çalışmalara katıldığını dile getirerek, İznik Müzesi'ne en fazla eser veren kazıların bitmesinin ardından gerekli planlamaları yapıp alanı bir açık hava müzesi haline getirip, ziyarete açmayı planladıklarını sözlerine ekledi.

Yorumlar (0)
6
parçalı az bulutlu
Puan Durumu
Takımlar O P
1. Trabzonspor 21 50
2. Konyaspor 20 39
3. Hatayspor 21 35
4. Başakşehir 20 34
5. Adana Demirspor 21 34
6. Fenerbahçe 21 33
7. Beşiktaş 21 32
8. Alanyaspor 21 32
9. Gaziantep FK 21 31
10. Sivasspor 21 30
11. Karagümrük 21 30
12. Kayserispor 21 28
13. Galatasaray 21 27
14. Giresunspor 21 25
15. Antalyaspor 21 23
16. Göztepe 21 21
17. Kasımpaşa 21 21
18. Altay 21 18
19. Rizespor 21 18
20. Ö.K Yeni Malatya 21 15
Takımlar O P
1. Ümraniye 20 42
2. Ankaragücü 20 42
3. Erzurumspor 20 38
4. Eyüpspor 20 36
5. Bandırmaspor 20 33
6. İstanbulspor 20 33
7. Adanaspor 20 32
8. Samsunspor 19 30
9. Tuzlaspor 20 27
10. Gençlerbirliği 20 26
11. Manisa Futbol Kulübü 20 25
12. Boluspor 19 24
13. Kocaelispor 20 24
14. Keçiörengücü 20 23
15. Menemen Belediyespor 20 23
16. Altınordu 20 22
17. Bursaspor 20 20
18. Denizlispor 20 19
19. Balıkesirspor 20 8
Takımlar O P
1. Manchester City 22 56
2. Liverpool 21 45
3. Chelsea 22 43
4. West Ham United 22 37
5. Arsenal 20 35
6. Tottenham 18 33
7. M. United 20 32
8. Wolverhampton Wanderers 20 31
9. Brighton 20 28
10. Leicester City 18 25
11. Crystal Palace 21 24
12. Southampton 21 24
13. Aston Villa 20 23
14. Brentford 21 23
15. Leeds United 20 22
16. Everton 19 19
17. Watford 19 14
18. Norwich City 21 13
19. Newcastle 20 12
20. Burnley 17 11
Takımlar O P
1. Real Madrid 21 49
2. Sevilla 20 44
3. Real Betis 20 34
4. Atletico Madrid 20 33
5. Real Sociedad 20 33
6. Barcelona 20 32
7. Rayo Vallecano 20 31
8. Villarreal 21 29
9. Athletic Bilbao 21 28
10. Valencia 20 28
11. Espanyol 20 26
12. Osasuna 20 25
13. Granada 20 24
14. Celta Vigo 20 23
15. Elche 21 22
16. Mallorca 20 20
17. Getafe 20 18
18. Deportivo Alaves 20 17
19. Cadiz 20 14
20. Levante 20 11